Interview met Marnella Vlasblom

Auteur: Klop
Publicatie Datum: 11 april 2022

Marnella Vlasblom-Bulk (55), maatschappelijk werker, psychosociaal hulpverlener en EMDR-therapeut, is sinds 1999 werkzaam bij Stichting Schuilplaats, locatie Sliedrecht. Met liefdevolle bewogenheid loopt zij een tijdje mee op het levenspad van mensen in moeilijke omstandigheden. Ze ontwikkelde een rouwmethodiek om het rouwproces te visualiseren.

Hoe ben je betrokken bij mensen die verlieservaringen hebben, hetzij bij het leven, hetzij bij de dood.
Stichting Schuilplaats is een landelijk werkende organisatie voor psychosociale hulpverlening. Ik werk daar nu bijna 23 jaar. Vanuit mijn werk daar heb ik te maken met verlies en rouw, met allerlei vragen die er in een mensenleven kunnen spelen, relaties die niet goed lopen, identiteitsvragen. Rouw en verlies is ook zo’n stuk waarin we zien dat er heel veel nood is. Stichting Schuilplaats biedt individuele hulpverlening. Dus als je met rouw of verlies komt, kun je in verschillende regio’s een individueel traject krijgen. Daarnaast bieden we ook zogenoemde rouwgroepen. Ik noem het bewust geen rouwverwerkingsgroepen, want rouw verwerk je niet. In die rouwgroepen is het lotgenotencontact een belangrijk onderdeel naast het therapeutisch stuk. Dus het is niet alleen een lotgenotencontact, het is duidelijk een mix van een therapeutisch deel en een lotgenoten deel.
Als we het over de betrokkenheid hebben, is het wel de moeite waard om alvast te noemen dat we met de NPV, Leliezorggroep, Stichting Als kanker je raakt en Stichting Schuilplaats bezig zijn met de ontwikkeling van een landelijk digitaal rouwplatform. Dat staat nu nog in de kinderschoenen. Het is de bedoeling dat we op dit platform mensen in rouw iets kunnen bieden, waar ze hun vragen kunnen stellen. Ook willen we het rouwaanbod in christelijk Nederland daarin bundelen, zodat in een oogopslag zichtbaar is wat er in een bepaalde regio aan aanbod is, zoals bijvoorbeeld een training, een cursus, een avond met een spreker etc. Genoemde vier organisaties merkten dat er veel initiatieven zijn, maar we misten een plek waar dit gebundeld is. We hopen dat dit in de rest van dit jaar verder gestalte kan gaan krijgen.

Hoe kun je mensen met verlieservaringen ondersteunen in die moeilijke proces?
Rouwbegeleiding zie ik als één van de mooie kanten van mijn werk. Jaren geleden kwam ik zelf ook in aanraking met verlies, best wel dichtbij en toen merkte ik ook dat er niet zoveel was op het gebied van hulp en ondersteuning. Ik heb toen ook even gedacht om mezelf helemaal om te laten scholen, of zal ik ander werk gaan doen. Ik heb toen ook nog een poosje bij een begrafenisondernemer meegelopen, omdat ik het zó belangrijk vind dat er van begin af aan goed aandacht voor rouw en verlies is. In die tijd heb ik ook een paar losse rouw opleidingen gedaan. Daar werd ook gevraagd om een eigen rouwmodel te maken, wat je kunt gebruiken in de hulpverlening. Er zijn heel veel verschillende manieren om naar rouwprocessen te kijken. Er komt eigenlijk altijd wel in voor dat het fases zijn en dat het rouwarbeid vraagt. Dus dat het hard werken is.
Wat me ook opviel is dat er grofweg een drietal verdelingen zijn. De een zegt het is een lineair proces. Van het ene naar het andere punt, zoals van a naar b en daartussen gebeurd iets. Je gaat van verlies naar weer verder te kunnen met dat verlies.
Anderen zeggen, dat het een circulair proces is. Het is een cirkel en iedere keer kom je op een bepaald zelfde punt terecht. Je komt wel iets verder van je verlies af te staan, dus je focus op dat verlies is anders.
Weer andere zeggen weer dat het een duaal proces is. Je leren verhouden tussen afscheid en rouw en tussen leven en hoop. Deze twee moeten in balans in zijn, anders ga je met een van de twee riemen te snel roeien en de andere vergeet, waardoor je cirkels gaat draaien. Je begeef je tussen enerzijds afscheid en verlies en anderzijds hoop en leven.
Deze 3 processen hebben me aan het denken gezet. Hoe zit rouw dan voor mij in elkaar en wat is dan een manier om de cliënt daarin zo goed mogelijk te helpen. Ik heb op een gegeven moment alles wat ik heb geleerd bij elkaar gevoegd en mijn eigen rouwmethodiek bedacht, zodat het rouwproces gevisualiseerd kon worden. Ik heb namelijk gemerkt dat het heel helpend voor de cliënt kan zijn om te kunnen zien waar hij of zij zich in het rouwproces bevindt.

Hoe ziet jouw rouwmethodiek eruit waarmee je het rouwproces visualiseert?
Ik werk met gekleurde lapjes: zwart, rood, groen, blauw en wit. Alle kleuren hebben een diepere betekenis.
Zwart staat voor verlieservaringen in het verleden. Als je je dierbare verliest raak je niet alleen je geliefde kwijt, maar ook alles waar diegene voor stond. Alles wat je altijd samen deed valt weg. Daarnaast kan een verlieservaring ervoor zorgen dat er andere verlieservaringen vanuit het verleden naar boven komen tijdens het rouwen. Het kan bijvoorbeeld zijn dat het feit dat je nooit werd gezien door je moeder, gaat meespelen of dat je weer verdriet voelt om bepaalde dromen die niet zijn uitgekomen in je leven.
Het rode lapje staat voor de verschillende fases van emoties die er in een rouwproces zijn. Mensen die rouwen kunnen door een fase gaan waarin zij boos en opstandig zijn. Ook kan het zijn dat zij artsen al dan niet gemaakte fouten kwalijk nemen of vinden zij dat zij zelf tekort zijn geschoten naar hun man of vrouw. Ook kunnen er waarom vragen naar God zijn. Het is tenslotte niet te begrijpen waarom een negenendertig jarige moeder met vier kleine kinderen, alleen achterblijft. Daarnaast staat het rode lapje ook voor angst en verdriet. Als bijvoorbeeld één van de ouders is overleden, is de overgebleven ouder heel bang om zelf ook ziek te worden. De verantwoordelijkheid voor het gezin drukt zwaar op de schouders van deze ouder.
Het groene lapje leg ik altijd een beetje apart. Het is het ‘pas-op-de-plaats’ lapje. Op dat punt aangekomen kijk je aan de ene kant naar de toekomst, maar aan de andere kant trekt de rouw, het zwarte lapje, nog aan je. Er is tijd nodig om de eerste rauwe pijn te ontgroeien. Mensen die in de groene zone staan, voelen zich vaak erg eenzaam. Het is namelijk voor buitenstaanders makkelijker om met rouwenden om te gaan zolang ze zich in het zwarte vakje van rauwe rouw bevinden of in het witte vakje waarin er weer een toekomst is.
Na het groene lapje komt het blauwe lapje. Vaak staat de neus nog in de richting van het zwarte lapje, maar komt er wel ruimte om na te denken hoe een leven zonder een geliefde opnieuw ingericht moet worden.
Als laatste is er het witte lapje. Dat is het moment waarop je verder kunt gaan met je leven en er ruimte is gekomen om het verlies mee te nemen in de toekomst en het een plekje te geven. Er blijven uiteraard altijd momenten dat een rouwende teruggaat naar het zwarte vakje, bijvoorbeeld tijdens gedenkdagen of als het gemis opeens extra opspeelt. Dat verdriet mag er zijn.
Tijdens de individuele sessies werk ik vaak met playmobil poppetjes. We inventariseren dan op het zwarte lapje wat al de verlieservaringen zijn. Met die poppetjes praten we daar eerst dissociatief over, wat wil zeggen dat je er met meer afstand naar kunt kijken. Je hebt het over het verlies en de emotie van dat poppetje en dus minder over jezelf. Dit is in deze fase vaak wat makkelijker. Ook kijken we met elkaar naar de plaats van het geloof. Ervaar je God juist heel dichtbij je, of zit je hier ook op het zwarte lapje, ben je het geloof in God misschien wel kwijtgeraakt. Put je troost uit het geloof, of heb je juist heel veel waarom vragen.
Heel belangrijk bij rouw zijn de drie sleutelwoorden: tijd, ruimte en tranen. Deze methodiek is breed inzetbaar en kun je ook bij allerlei andere verlieservaringen gebruiken. Zoals bijvoorbeeld bij kanker. Dan komt er steeds iets bij op het zwarte lapje. Je wordt dan steeds heen en weer geschud tussen het rode en zwarte lapje. Soms sta je even op het witte lapje omdat er bijvoorbeeld een goede uitslag is, maar dan val je weer terug naar het zwarte lapje. Deze methodiek kan dan veel duidelijkheid brengen. Hoewel mensen in deze fase van ziek zijn niet zo snel naar de hulpverlening gaan. Het is wel heel mooi dat Stichting Als kanker je raakt dit aanbiedt door informatie te geven, een luisterend oor te zijn en dichtbij de betrokkenen te staan. Bij Stichting Schuilplaats kun je ook wel gesprekken krijgen in deze fase van het leven, maar je moet dan wel naar de gesprekslocatie toe en dat is niet altijd meer mogelijk.

Hoe kom je in contact met deze doelgroep?
Dit kan op verschillende manieren. Onder andere via de Website. Je kunt je individueel aanmelden, maar soms ook na een verwijzing van huisarts, predikant of ambtsdrager. Dit gebeurd vooral bij complexe rouw. Er wordt van complexe rouw gesproken als het rouwproces ergens stagneert, doordat er al heel veel verlieservaringen in het leven zijn, waardoor het rouwproces met alles erom heen alleen nog maar ingewikkelder geworden is. Afhankelijk van de regio kun je in contact komen met hulpverleners en dan wordt er gekeken wat nodig is, of individueel of in een rouwgroep.
De rouwgroep is op dit moment alleen nog in de regio Sliedrecht, maar ik ben collega’s aan het trainen, met als doel dat het op meerdere plaatsen in het land gegeven kan worden. In het najaar gaat er op de locatie Woudenberg in ieder geval een groep starten die ik samen met een collega daar ga geven. Via de website kunnen mensen de ontwikkelingen in de gaten houden.

Wat kunnen mensen die met verlies/trauma in aanraking zijn gekomen van stichting Schuilplaats verwachten?
Wat ze mogen verwachten is dat we samen gaan kijken waar ze staan in het proces, wat de oorzaak is van mogelijke stagnatie in hun moeilijke proces, waarna we dan samen onderzoeken hoe ze verder kunnen komen in het proces. Vaak is de eerste stap stilstaan bij alle rouw en verlieservaringen die er in het leven zijn geweest. Als een dierbare overlijdt worden andere rouw en verlieservaringen weer aangeraakt. En als je in je leven al veel rouw en verlieservaringen hebt gehad dan drukt dit nieuwe verlies nog weer anders op die oude pijn.

Je vertelde dat er ook rouwgroepen samengesteld worden. Wat is de meerwaarde daarvan?
De meerwaarde van zo’n rouwgroep is echt dat er naast het lotgenotencontact ook een therapeutisch deel in verweven zit. Op zichzelf staand lotgenotencontact is voor veel mensen al genoeg, maar voor de complexere rouw is er net iets meer nodig, waardoor deze rouwgroepen echt in een behoefte voorzien. Tijdens de rouwgroepen werk ik met grote gekleurde lappen en dat werkt juist heel associatief, het komt heel dicht bij je gevoel. Door letterlijk op het vlak te gaan staan waar je denkt dat je staat, voel je ook daadwerkelijk wat dat met je doet. Dan voel je ineens in welk spagaat je staat of dan voel je ineens wat je mist. Dat is moeilijk, maar tegelijkertijd zo helend in dit hele proces. Rouw heeft zoveel facetten… Je kunt het in al de terreinen van je leven ervaren. Voor omstanders is dit heel moeilijk te bevatten. Je kunt het pas bevatten als je het zelf meegemaakt hebt. Helaas gaan veel mensen te snel op het witte lapje staan en willen de rouwende daar ook naar toe trekken, maar dit werkt echt niet. Je kunt veel beter naast de ander gaan staan en peilen wat de ander nodig heeft.
Heel belangrijk tijdens of na de rouwgroep is vooral het lotgenotencontact. Het is ontroerend hoe mensen vanuit hun eigen pijn, vanuit hun eigen verdriet zo mee kunnen denken met de ander. Dat de lotgenoten niet alleen met het eigen stuk bezig ben, maar dat er ook een verbinding is met de ander. Hierdoor is de eerste bijeenkomst voor de meeste mensen vaak heel pittig, want dan hoor je ineens heel veel verdriet en rouw van de ander. Dit moet je wel aankunnen, want het vraagt veel van je. Heel belangrijk is dat beseft wordt dat er geen weegschaal is voor rouw en verdriet. Iedereen mag zijn of haar eigen pijn, lasten en kruis bespreekbaar maken. Iedereen heeft recht om te rouwen. Elk verlies mag er zijn! Ieder mens heeft rouwrecht. Dit is ook Bijbels. Denk maar aan de verloren penning, de verloren zoon of het verloren schaap. Doordat je iets kwijt bent geraakt, weet je pas hoe belangrijk dat iets voor je was. Ook met rouwen is dat zo. Iedere keer ontdek je een andere dimensie van wat je kwijt bent geraakt.
Bij het afsluiten van de rouwgroep, wordt het contact regelmatig voortgezet door met elkaar een whats app groep te vormen, waarbij ervaringen (blijvend) gedeeld kunnen worden.

Heb je tips/adviezen voor rouwenden om in verbinding te blijven met zichzelf, de ander en God?
Dit is een heel moeilijke vraag. Je bent de verbinding met een zeer geliefd mens kwijt. En als je de verbinding met een dierbare kwijt bent, dan ben je daardoor ook de verbinding met jezelf kwijt. Wat er dan soms nog overblijft is alleen de verbinding met God. Hoewel er zijn die ook deze verbinding kwijt lijken te raken door de vele waarom vragen die er zijn. Hoe kom je weer in verbinding met jezelf: door te voelen! Te voelen wat je pijn is, te voelen wat je angst is, te voelen wat je boosheid is, te voelen wat je verdriet is. Hier staat de rouwende op het rode lapje. Dit lapje willen rouwenden vaak overslaan of uit de weg gaan, omdat het een heel kwetsbaar proces is en het een disbalans kan veroorzaken. Maar dit rode lapje is juist heel belangrijk om de verbinding met jezelf weer te vinden. Pas als die verbinding én de verbinding met God er is, zal ook de verbinding met de ander weer meer op orde komen.
Tegelijkertijd is je draagvlak wel heel belangrijk. Je kunt spreken van een driehoek: draagkracht, draaglast en draagvlak. Als je rouwt is je draaglast heel zwaar en als je ook nog een proces van ziekte achter de rug hebt, is die last al heel lang heel zwaar. Als die last al zo lang zwaar is, vermindert het je draagkracht. Wat is dan belangrijk om overeind te blijven? Dat is je draagvlak: mensen om je heen, mensen uit de gemeente, je familie, mensen die praktisch én biddend om je heen staan. Niet ieder mens heeft dit draagvlak helaas. Terwijl dit wel heel belangrijk is. In de eerste fase van rouw is het heel belangrijk dat de verbinding met de ander uit die ander, uit het draagvlak, zal moeten komen. Degene die rouwt heeft daar vaak echt de energie niet voor. Zo’n draagvlak kan om de rouwende heen staan door praktisch te vragen: wat kan ik voor je doen, wat kan ik voor je betekenen. Zeg vooral niet: bel me maar als je me nodig hebt, want dat werkt niet. Bij een goed draagvlak is er wel de verbinding met de ander, terwijl je jezelf misschien nog kwijt ben. Dit is eigenlijk onmisbaar om het rouwproces goed door te komen. Als het draagvlak heel klein is, is het proces zoveel zwaarder. Binnen het rouwproces zijn er ook weer vijf verschillende terreinen waarop een mens rouwt. Als het rouwproces in een bepaalde rouwfase of op één van de vijf levensterreinen stagneert kloppen mensen bij ons aan om hulp. De vijf verschillende levensterreinen waarop een mens kan rouwen zijn: lichamelijk, emotioneel, sociaal, cognitief en op het gebied van het geloof. Het eerste terrein is lichamelijk. De rouwende merkt dat het eten niet meer smaakt en het slapen moeizaam gaat. Als de ziel lijdt, lijdt het lichaam mee en dat is merkbaar in lichamelijke klachten en pijnen. Het tweede levensterrein is het emotionele terrein. Als je rouwt ben je misschien sneller geïrriteerd en is er paniek of uitzichtloosheid. Ook kan het zijn dat je je emoties weg stopt. Het derde terrein het sociale terrein waarop gerouwd kan worden. Soms moet je naar buiten, terwijl je juist zo`n behoefte hebt om je terug te trekken op je eigen eilandje. Relaties worden na het overlijden van je dierbare anders en je kunt niet langer als stel ergens heen. Het vierde terrein is het cognitieve en/of verstandelijke terrein. Je bent veel bezig met je overleden geliefde en houdt hem in je gedachten levend. Soms denk je hem in de verte te zien fietsen, of dek je ondoordacht de tafel voor hem of haar. Als laatste is er het geestelijke terrein waarop gerouwd wordt. Een rouwende kan veel waarom vragen naar God toe hebben, zoals: ‘Hoe moet ik nu verder en waarom overkomt mij dit?’ Aan de ene kant kan een rouwende zich enorm getroost voelen door een Bijbeltekst, een lied of tijdens een kerkdienst, maar aan de andere kant kan er ook een gevoel van ‘Godverlatenheid’ zijn.
Ik wil dit interview afsluiten met te zeggen dat we in de Bijbel kunnen lezen hoe we met de rouwende medemens om moeten gaan. God heeft de wees, de weduwe en de ontheemde apart gezet. Deze groep verdient extra aandacht en zorg, zij zijn alles kwijtgeraakt. Juist voor deze groep wil Stichting Schuilplaats zich inzetten en naast hen gaan staan. Kenmerkend voor de behandeling van Stichting de Schuilplaats is dat er altijd aandacht voor het geloof is.

1 Reactie

  1. Ontzettend mooi interview, bedankt!

Een reactie versturen

Aankomende evenementen

Inloggen website

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.